Bu metni de tek bir kelimesine veya noktasına bile dokunmadan, sadece ters eğik çizgilerin (\n\n) olduğu yerlerden paragrafları netleştirerek şu şekilde düzenledim:
Toronto’nun temmuz sabahları bile ter kokuyordu o yıllarda. Buharlı fabrikaların dumanı Ontario Gölü’nden gelen serinliği boğmadan önce şehrin üzerine çökerdi; King Street’in arnavut kaldırımları güneş doğmadan ısınmaya başlardı. James MacAllister bu kokuya alışkındı — yanmış metal, ıslak tahta, at gübresi ve bir yerlerde, her zaman bir yerlerde, kömürün keskin nefesi.
O sabah, 23 Temmuz 1886’da, James her zamankinden iki saat erken kalkmıştı. Yatağından çıkarken karısı Agnes gözlerini açmadı bile — mühendis kocasının tuhaf saatlerini çoktan benimsemişti. James mutfakta soğuk çay içti, cebine hesap defterini koydu ve kapıyı sessizce kapattı.
King Street’e vardığında güneş henüz ufkun üzerindeydi ama tramvay hattının çevresinde küçük bir kalabalık çoktan toplanmıştı. İşçiler, meraklılar, birkaç gazeteci. Toronto Street Railway’in at arabalarına alışmış bu insanlar, rayların üzerinde bekleyen vagona bakıyorlardı — ama bu sefer vagonun önünde hiçbir şey yoktu. At yoktu. Koşum takımı yoktu. Sadece parlak bakır teller, havada gergin bir beklenti gibi asılıydı.
James vagona yaklaştı. Parmakları kontrol panelinin üzerinde gezindi — her vidayı, her bağlantıyı ezbere biliyordu. Haftalardır bu sistemin üzerinde çalışmışlardı: Toronto’nun ilk elektrikli tramvayı. Şehrin altına döşenen kablolar, yukarıda çekilen hava hatları, jeneratör odasındaki devasa makineler. Hepsi bu ana, bu raylara, bu sabaha gebeydi.
‘Hazır mısın, MacAllister?’ Şirketin baş mühendisi William Eddington yanına geldi, sesi alçak ama gözleri parlaktı.
‘Hazırım,’ dedi James. Ve bunu söylerken yalnızca teknik bir hazırlıktan bahsetmediğini biliyordu.
Sistem devreye girdiğinde James’in tüm vücudu gerildi. Önce bir uğultu — jeneratörden gelen, toprağın altından hissedilen, ayak tabanlarına vuran alçak bir titreşim. Sonra bakır teller ısındı, hava hafifçe yandı ve vagon ilerledi. Yavaşça, kararlıca, atsız ve dumansız, King Street’in arnavut kaldırımları üzerinde kaydı.
Kalabalıktan bir çığlık yükseldi — korku mu, hayranlık mı, ikisi birden mi, James ayırt edemedi. Bir çocuk vagonun ardından koştu. Yaşlı bir adam şapkasını çıkarıp göğsüne bastırdı, sanki bir cenaze alayı geçiyordu — ama bu bir cenaze değil, bir doğumdu.
James’in gözleri doldu. Bunu kimseye göstermemek için başını çevirdi. Aklına o kış geceleri geldi: Hesap defterleri, yanmış parmaklar, Agnes’in ‘yine mi?’ diye sorduğu o yorgun bakışlar. Elektriğin şehir içinde taşınabileceğini, bir vagonu hareket ettirebileceğini, atların ve buharın ötesine geçilebileceğini kanıtlamak için harcanan bütün o saatler.
Ve işte şimdi kanıtlanmıştı. Toronto’nun ilk elektrikli tramvayı, 23 Temmuz 1886 sabahı King Street’te ilk seferini tamamladı.
James defterini çıkardı ve küçük, titrek harflerle yazdı: ‘Çalışıyor.’ Sonra durdu, kalemi havada bıraktı ve ekledi: ‘Her şey değişecek.’
Biliyordu ki bu raylar yalnızca Toronto’nun sokaklarını değil, şehirlerin kaderini değiştiriyordu. Elektrik artık laboratuvarın cam fanusundan çıkmış, gündelik hayatın içine akmıştı. Atlar emekliye ayrılacak, şehirler büyüyecek, insanlar daha uzağa, daha hızlı gidecekti. Ve bütün bunların başladığı o sabah, o ray, o vızıltı — James MacAllister’ın ellerinde, Toronto’nun temmuz güneşinin altında başlamıştı.
Kalabalık dağılmaya başladı. Gazeteciler not alıyordu. William Eddington sırtına vurdu: ‘İyi iş, mühendis.’
James gülümsedi, gözlüğünü düzeltti ve raylara baktı. Uzakta, şehrin kalbinde, elektrikli vagon kayboluyordu — ve onunla birlikte eski bir dünya da.
